Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Moskva səfəri ərəfəsində İrəvan üçün Avropadan xoşagəlməz mesaj gəlib. Musavat.com erməni mediasına istinadla xəbər verir ki, Avropa Komissiyası Ermənistanla vizasız rejimin 2029-cu ildən tez tətbiq ediləcəyini təsdiqləməyib. Bu açıqlamanın Moskvada gözlənilən Putin-Paşinyan görüşündə Ermənistanın Avropa İttifaqına üzvlüklə bağlı referendum tələbi dayanacağı ərəfədə verilməsi diqqət çəkir. Bu mənada Brüsseldən gələn açıqlama Paşinyanın Moskva görüşü ərəfəsində ciddi siyasi zərbə kimi qiymətləndirilə bilər.
Avropa Komissiyasının sözçüsü Paula Pinyo sentyabrın 7-də Brüsseldə keçirilən brifinqdə Ermənistanla Avropa İttifaqı arasında vizasız rejimin hətta 2029-cu ildə tətbiq olunacağı ilə bağlı konkret vəd verməyib. Onun sözlərinə görə, hazırda vizaların liberallaşdırılması üçün konkret tarix müəyyənləşdirmək tezdir. Bu açıqlama xüsusilə diqqət çəkir, çünki Ermənistan hakimiyyəti son dövrdə 2029-cu ili Avropa İttifaqı ilə vizasız rejim üçün hədəf tarix kimi təqdim edirdi. İndi isə Brüssel bu tarixi təsdiqləmir. Başqa sözlə, Paşinyanın Avropa istiqamətində ən çox qabartdığı konkret vədlərdən biri hələlik Brüsseldən siyasi təminat almayıb.

Brüsseldən gələn bu mesajın ardınca Paşinyanın qarşısında Moskva görüşü dayanır. Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə Ermənistan baş nazirinin yaxın vaxtlarda Moskvada görüşməsi gözlənilir. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov bildirib ki, danışıqların əsas mövzularından biri Ermənistanın gələcək inkişaf istiqamətinin və xarici orientasiyasının müəyyənləşdirilməsi olacaq. Daha mühüm məqam isə bu istiqamətlə bağlı referendum məsələsinin də görüşün gündəliyində yer almasıdır. Beləliklə, Paşinyan Moskva görüşündə sadəcə Rusiya-Ermənistan münasibətlərini deyil, Ermənistanın hansı geosiyasi istiqamətdə hərəkət edəcəyini də müzakirə etməli olacaq.
Burada ən diqqətçəkən məsələ referendumdur. Ermənistan hakimiyyəti ölkənin Avropa İttifaqına doğru hərəkət etdiyini bildirir və Aİ-yə üzvlük məsələsinin son nəticədə xalqın iradəsinə çıxarılacağını açıqlayıb. İndi isə Moskva bu məsələnin özündə referendumun keçirilməsi perspektivini gündəmə gətirir. Bu səbəbdən Ermənistan daxilində referendumun nə vaxt keçiriləcəyi ilə bağlı müzakirələrin Moskva görüşündən sonra daha da intensivləşəcəyi gözlənilir. Rusiya tərəfinin açıqlamalarında hələlik konkret tarix səsləndirilməyib, lakin məsələ artıq Kremlin gündəmində açıq şəkildə yer alır.

Mənzərə kifayət qədər paradoksaldır. Paşinyan hakimiyyəti Avropaya inteqrasiyanı Ermənistanın strateji istiqaməti kimi təqdim edir. Lakin Brüssel 2029-cu ildə vizasız rejim məsələsinə təminat vermir. Digər tərəfdən, Moskva Paşinyanla görüşdə Ermənistanın gələcək istiqamətini və bu məsələnin referendum yolu ilə müəyyənləşdirilməsini müzakirə etmək istəyir. Bu baxımdan Moskva görüşü Paşinyan üçün adi diplomatik görüşdən daha böyük siyasi əhəmiyyət daşıya bilər. Əgər referendum məsələsi ilə bağlı konkret tarix və ya siyasi çərçivə müəyyənləşərsə, bu, Ermənistanın xarici siyasətində yeni mərhələnin başlanğıcı ola bilər. Ən maraqlısı isə budur: Paşinyanın Avropaya inteqrasiya planına Brüsseldən hələ konkret tarix verilmədiyi bir vaxtda Moskva Ermənistanın gələcək geosiyasi istiqamətini xalqın səsverməsi ilə müəyyənləşdirmək məsələsini gündəmə gətirir. Bu isə Ermənistan baş nazirinin qarşısında olduqca çətin siyasi seçim yaradır: Avropa istiqaməti hələ vədlər və uzunmüddətli proses mərhələsindədir, Moskva isə artıq Ermənistanın strateji seçiminin siyasi müzakirəsini tələb edir.