Dünyada milyonlarla insanı narahat edən yeni iddialar yayılır: elektrik enerjisi kəsiləcək, internet işləməyəcək, bank hesablarına giriş mümkün olmayacaq, mağazalarda ərzaq qıtlığı yaranacaq. Sosial şəbəkələrdə hətta dünyanın sonunun gələcəyi tarixlər də açıqlanır. Bəs insanları təşvişə salan bu məlumatlar haradan qaynaqlanır? Həqiqətən, böyük fəlakət gözlənilirmi, yoxsa dünyada növbəti panika dalğası başlayıb?

Musavat.com xəbər verir ki, Lent.az dünyanın müxtəlif ölkələrində yayılan xəbərdarlıqların və qiyamət proqnozlarının arxasındakı həqiqətləri araşdırıb.

Dünyanın sonu üçün tarix də açıqlanıb – 13 noyabr 2026

Son günlər sosial şəbəkələrdə ən çox müzakirə edilən tarixlərdən biri 13 noyabr 2026-cı ildir. İddialara görə, həmin gün bəşəriyyət böyük fəlakətlə üzləşə bilər.

Maraqlıdır ki, bu tarix tamamilə uydurulmayıb. Onun əsasında 1960-cı ildə nüfuzlu “Science” jurnalında dərc edilmiş elmi məqalə dayanır. Fizik Haynts fon Förster və həmkarları Patrisia Mora və Lourens Amiot dünya əhalisinin artım sürətini hesablayaraq 2026-cı ilin 13 noyabrında riyazi modelin qeyri-mümkün nəticəyə çatacağını göstərmişdilər.

Lakin həmin araşdırma dünyanın fiziki olaraq məhv olacağını proqnozlaşdırmırdı. Model əhali artımının əvvəlki sürətlə sonsuz davam etməsi fərziyyəsinə əsaslanırdı. Sonrakı onilliklərdə doğum göstəricilərinin azalması həmin proqnozu etibarsız edib.

Buna baxmayaraq, 66 il əvvəl hazırlanmış riyazi model indi sosial şəbəkələrdə dünyanın sonu haqqında xəbər kimi təqdim olunur.

17 noyabrda internet və banklar dayanacaq?

İkinci böyük panika dalğası 17 noyabr tarixi ilə bağlıdır. Qazaxıstanın “Tengrinews” nəşrinin noyabrın 3-də dərc etdiyi araşdırmaya görə, sosial şəbəkələrdə özünü Wesley kimi təqdim edən istifadəçi naməlum mənbələrə istinadla həmin gün qlobal kiberhücum baş verəcəyini iddia edib.

İddialarda bank sistemlərinin, internetin və digər mühüm xidmətlərin fəaliyyətinin dayanacağı bildirilir. İnsanlara əvvəlcədən ərzaq, su, nağd pul, hətta qızıl toplamaq tövsiyə olunur.

Ancaq bu məlumatları təsdiqləyən etibarlı sübut aşkar edilməyib. Noyabrın 17-də ABŞ-da planlaşdırılan fövqəladə xəbərdarlıq sisteminin sınağı da bəzi paylaşımlarda yanlış olaraq böyük elektrik kəsintisinin əlaməti kimi təqdim edilir.

“Simpsonlar” da panikaya qoşulub?

Sosial şəbəkələrdə məşhur “The Simpsons” animasiya serialının guya qlobal enerji böhranını əvvəlcədən göstərdiyi iddia edilir.

İstifadəçilər serialın 2023-cü ildə yayımlanmış, elektrik kəsintisindən bəhs edən epizodunu 2026-cı ilin noyabrına aid edirlər.

Əslində isə həmin epizod konkret tarixdə bütün dünyada elektrik enerjisinin kəsiləcəyinə dair proqnoz deyil. Serialdakı uydurma hadisənin real fəlakət xəbərdarlığı kimi yayılması dezinformasiyanın necə yarandığını göstərir.

Bəs insanlara niyə ərzaq toplamaq tapşırılır?

Panikaya səbəb olan məlumatların bir hissəsi həqiqətən də dövlət qurumlarının tövsiyələrinə əsaslanır. Avropa Komissiyası 2025-ci ilin martında fövqəladə hallara hazırlıq strategiyası təqdim edib. Sənəddə vətəndaşların mümkün böhran zamanı ən azı 72 saat öz əsas ehtiyaclarını təmin edə bilməsinin vacibliyi vurğulanır.

2026-cı il noyabrın 3-də Avropa Komissiyası bu istiqamətdə yeni tövsiyələr də açıqlayıb. İsveçdə isə vətəndaşlara müharibə, təbii fəlakət və infrastruktur problemləri zamanı bir həftəlik hazırlıq görmək məsləhət görülür. Oxşar tövsiyələr Yaponiya və Böyük Britaniyada da mövcuddur. Ancaq burada mühüm fərq var: dövlətlər fövqəladə vəziyyətlərə hazırlaşmağı tövsiyə edir, dünyanın sonunun yaxınlaşdığını elan etmirlər.

Azərbaycanda da ərzaq qıtlığı olacaq?

Son günlər Azərbaycanla bağlı da sosial şəbəkələrdə narahatedici məlumatlar yayılıb.

İddialara əsasən, ölkədə supermarketlərə kiberhücum edilə, mağazaların fəaliyyəti dayana və əhali üç günlük ərzaq ehtiyatı toplamaq məcburiyyətində qala bilər.

“Faktyoxla” platformasının noyabrın 4-də dərc etdiyi araşdırmada belə təhlükə barədə rəsmi xəbərdarlığın olmadığı bildirilir.

Azərbaycan Fövqəladə Hallar Nazirliyi həqiqətən də vətəndaşlara fövqəladə hallar üçün ehtiyat çantası hazırlamağı tövsiyə edir. Nazirliyin rəsmi saytında həmin çantada ən azı üç günlük quru qida, su, dərman, sənədlər və fənər saxlanılması məsləhət görülür.

Lakin bu tövsiyə yeni deyil və Azərbaycanda yaxın günlərdə ərzaq, elektrik və internet böhranının başlayacağı mənasına gəlmir.

Bu xəbərləri astroloqlar yayır, yoxsa başqa qüvvələr?

Qiyamət haqqında iddiaların yayılmasında müxtəlif mənbələr iştirak edir. Bunların arasında mistik proqnozlar paylaşan sosial şəbəkə hesabları, dini mətnləri özünəməxsus şərh edən şəxslər, konspirasiya nəzəriyyələrinin tərəfdarları və sensasiya axtaran kontent müəllifləri var.

Bəzi paylaşımlarda astroloji və dini proqnozlara istinad edilsə də, hazırkı panika dalğasını konkret bir astroloqun başlatdığını göstərən etibarlı sübut yoxdur.

Əsas problem müxtəlif mənbələrdən götürülmüş məlumatların birləşdirilməsidir. Bir ölkədə zəlzələyə hazırlıq, digərində kiberhücum təhlükəsizliyi, üçüncüsündə isə müharibə ehtimalına qarşı görülən tədbirlər vahid qlobal fəlakətin əlamətləri kimi təqdim edilir.

Dünya həqiqətən təhlükədədirmi?

Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi real risklər mövcuddur. Kiberhücumlar, müharibələr, ekstremal hava hadisələri və enerji infrastrukturu ilə bağlı problemlər ayrı-ayrı ölkələrdə xidmətlərin dayanmasına səbəb ola bilər.

Ancaq bu risklər bütün dünyada eyni anda elektrik enerjisinin, internetin və ərzaq təminatının dayanacağı anlamına gəlmir.

Hazırda 13 və ya 17 noyabrda dünyanın sonunun gələcəyini, yaxud qlobal sistemlərin tamamilə çökəcəyini təsdiqləyən etibarlı elmi dəlil yoxdur.

Ekspertlərin yanaşmasına görə, fövqəladə vəziyyətlərə hazırlıqlı olmaq ağıllı addımdır. Lakin təsdiqlənməmiş xəbərdarlıqlara inanaraq kütləvi alış-verişə başlamaq, ərzaq ehtiyatlarını həddindən artıq artırmaq və qorxulu məlumatları yaymaq əsassız təşviş yarada bilər.

Beləliklə, dünyada yayılan “ərzaq olmayacaq, işıq sönəcək, internet dayanacaq” iddiaları müxtəlif real təhlükəsizlik tövsiyələrinin, köhnə proqnozların və sosial şəbəkə şayiələrinin qarışığından formalaşıb. İnsanların diqqət etməli olduğu əsas məsələ dünyanın sonuna dair tarixlər deyil, təsdiqlənmiş məlumatlarla əsassız qorxu arasında fərqi müəyyənləşdirməkdir.