2025-ci ilin avqustun 8-də Vaşinqtondakı Ağ Ev tarixə düşəcək bir hadisəyə şahidlik etdi. ABŞ Prezidenti Donald Tramp, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan uzun illər davam edən Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə son qoyacaq sülh bəyannaməsini imzaladılar. Bu sənəd yalnız iki ölkə arasında düşmənçiliyə nöqtə qoymaqla kifayətlənmir, həm də Cənubi Qafqazda yeni əməkdaşlıq dövrünün başlanğıcını müjdələyir.
35 ildən çox davam edən müharibə şəraiti hər iki xalqın yaddaşında dərin izlər buraxmışdı. Minlərlə insan həyatını itirmiş, yüz minlərlə insan yurd-yuvasından didərgin düşmüş, region siyasi, iqtisadi və sosial cəhətdən ağır zərbələr almışdı. İllər boyu müxtəlif beynəlxalq qurumlar və vasitəçilər münaqişənin həllinə çalışsa da, nəticə əldə olunmamışdı. Bu dəfə isə prosesə ABŞ Prezidenti Donald Trampın şəxsən rəhbərlik etməsi həlledici rol oynadı.
Sammitdə imzalanan sənədin əsas maddələri iki ölkənin bir-birinin suverenliyi və ərazi bütövlüyünə hörmət etməsi, diplomatik və ticarət əlaqələrinin qurulması, “Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” (TRIPP) adlı strateji nəqliyyat dəhlizinin yaradılması və 99 illik əməkdaşlıq razılaşmasıdır. Bu dəhliz vasitəsilə Azərbaycan Naxçıvanla birbaşa bağlantı əldə edəcək, Ermənistan isə ABŞ ilə strateji infrastruktur tərəfdaşlığı quracaq.
Prezident İlham Əliyev bu günü “Azərbaycan xalqının yaddaşına qürur və minnətdarlıq hissi ilə həkk olunacaq” adlandırdı. O vurğuladı ki, ABŞ-la strateji tərəfdaşlıq Azərbaycan üçün həm böyük fürsət, həm də məsuliyyətdir. Bu əməkdaşlıq enerji, süni intellekt, müdafiə, terrorizmlə mübarizə və digər sahələri əhatə edəcək.
Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan da bu razılaşmanı region üçün tarixi dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirdi və Prezident Trampın Nobel Sülh Mükafatına namizədliyini dəstəkləyəcəyini bəyan etdi.
Donald Tramp isə bu sənədi “sülh sazişi, atəşkəs deyil” kimi təqdim edərək, tərəflərin bundan sonra uzun müddətli dostluq və əməkdaşlıq şəraitində yaşayacaqlarına inamını ifadə etdi.
Bu gün imzalanan razılaşma yalnız Azərbaycan və Ermənistan üçün deyil, bütün Cənubi Qafqaz üçün sabitlik və inkişafın yeni bir səhifəsini açır. Sülhün gətirdiyi imkanlar iqtisadi əməkdaşlıq, regional bağlantılar və xalqlar arasında qarşılıqlı etimadın bərqərar olması baxımından misilsiz əhəmiyyət daşımaqdadır.
Bu hadisə sadəcə siyasi bir razılaşma deyil, həm də regionun gələcək onilliklərini formalaşdıracaq strateji bir addımdır. Əgər tərəflər bu razılaşmanı səmimiyyətlə və ardıcıllıqla icra edərsə, Cənubi Qafqaz dünyanın ən mühüm sülh və əməkdaşlıq mərkəzlərindən birinə çevrilə bilmə potensialındadır.